15.200 tỷ KRW 'vốn mạo hiểm' Hàn: Chuỗi pin thoát Trung vẫn kẹt tài chính

Tiền có đó, nhưng không chảy được đến nơi cần

Năm công ty chứng khoán lớn của Hàn Quốc được cấp phép kinh doanh tài khoản đầu tư tổng hợp (IMA) và trái phiếu phát hành (발행어음) đã cam kết cung cấp tổng cộng 20.300 tỷ KRW vốn doanh nghiệp trong vòng 3 năm tới, trong đó riêng phần cung cấp mới là 15.200 tỷ KRW. Dù thị trường không thiếu tiền, dòng vốn này gần như không chạm được tới các dự án xây nhà máy linh kiện và vật liệu pin ở Mỹ hay Việt Nam — những dự án mà Hàn Quốc đang coi là trọng tâm chiến lược thoát phụ thuộc chuỗi cung ứng Trung Quốc.

Vấn đề nằm ở khoảng trống giữa tiêu chí thẩm định của tổ chức tài chính và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Các dự án nhà máy nước ngoài quá lớn để xếp vào đầu tư mạo hiểm kiểu venture, nhưng lại chưa có dòng tiền và tài sản thế chấp đủ để vay doanh nghiệp truyền thống. Giới tài chính đầu tư gọi đây là "vùng xám" — nằm giữa hai khung thẩm định tín dụng hiện hành.

Hai dự án điển hình: đủ điều kiện kinh doanh, thiếu điều kiện tài chính

Một doanh nghiệp linh kiện pin tầm trung của Hàn đang xây dựng cơ sở sản xuất pin ESS (lưu trữ năng lượng) và hệ thống quản lý pin tại Illinois và Arizona (Mỹ), với tổng vốn đầu tư thiết bị khoảng 485,7 tỷ KRW (≈ hơn 360 triệu USD). Doanh nghiệp đã có hợp đồng cung cấp dài hạn với nhà sản xuất pin toàn cầu và đang vận hành dây chuyền tại chỗ, nhưng vẫn phải huy động thêm khoản vay ưu tiên 300 tỷ KRW sau khi đã vay 100 tỷ KRW ban đầu — kèm điều kiện bảo lãnh của công ty mẹ, tài sản thế chấp bất động sản trong nước, kiểm soát tài khoản tại Mỹ và duy trì hợp đồng cung ứng.

Một doanh nghiệp vật liệu khác đang triển khai dự án sản xuất nickel sulfate và cobalt sulfate tại Việt Nam — đã hoàn tất đăng ký đầu tư, đang xin giấy phép môi trường và xây dựng. Công suất ban đầu là 3.000 tấn/năm, mục tiêu mở rộng lên 10.000 tấn sau khi ổn định sản xuất. Doanh nghiệp đã có thỏa thuận nguyên liệu đầu vào tương đương gấp đôi công suất ban đầu, có thư mua hàng từ các công ty sản xuất precursor (vật liệu tiền thân catode), và một quỹ đầu tư tư nhân trong nước cam kết rót tối đa 300 tỷ KRW theo từng giai đoạn — song điều kiện tiên quyết vẫn là ký hợp đồng đầu tư chính thức và duy trì giấy phép.

Cả hai dự án đều hội tụ đủ khách hàng, nguyên liệu, địa điểm và nhà đầu tư neo đậu — nhưng theo góc nhìn ngân hàng và công ty chứng khoán, đây vẫn là dự án greenfield chưa có dòng tiền thương mại xác định. Ngân hàng không định giá được tài sản thế chấp; công ty chứng khoán lo ngại nếu vòng huy động tiếp theo thất bại, vốn đợt đầu sẽ bị "chôn" trước khi nhà máy hoàn công.

Giải pháp: tài chính hỗn hợp và vai trò của chính sách

Giới chuyên gia tài chính đầu tư cho rằng cần thiết kế cơ chế giải ngân theo từng cột mốc dự án — từ đảm bảo mặt bằng, phê duyệt môi trường, giấy phép xây dựng, hợp đồng chính thức, lắp đặt thiết bị đến vận hành thử. Trước khi nhà máy hoàn công có thể dùng cổ phiếu ưu đãi hoàn lại hoặc trái phiếu chuyển đổi, sau khi đi vào sản xuất thương mại mới chuyển sang vay ưu tiên. Kết hợp bảo lãnh công ty mẹ, cầm cố cổ phần pháp nhân dự án, kiểm soát tài khoản nội địa và quỹ dự phòng lãi suất có thể giúp giảm rủi ro tổn thất cho công ty chứng khoán.

Quỹ Tăng trưởng Quốc gia (국민성장펀드) đã bắt đầu cung cấp vay dài hạn lãi suất thấp và đầu tư cổ phần vào một số dự án vật liệu pin trong nước như nhà máy vật liệu pin toàn phần và cơ sở sản xuất catode LFP. Tuy nhiên, hỗ trợ chính sách cho các doanh nghiệp vừa đang đặt nhà máy tại Mỹ hay các cơ sở tinh chế phi Trung Quốc ở Việt Nam và các nước thứ ba vẫn còn rất hạn chế, theo đánh giá của ngành.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ghi nhận đầu tư khoáng sản quan trọng toàn cầu giảm 9% năm ngoái, trong khi cam kết tài chính công từ các chính phủ tăng hơn bốn lần từ 2023 đến 2025, đạt 65 tỷ USD. Hơn 3/4 mức tăng năng lực tinh chế hai năm gần đây tập trung ở Indonesia (nickel) và Trung Quốc (các khoáng sản khác) — cho thấy các khu vực khác đang tụt hậu về đầu tư tinh chế, dù có mỏ nguyên liệu.

Mô hình được đề xuất là tài chính hỗn hợp: tổ chức chính sách bảo lãnh rủi ro hoàn công hoặc tham gia vốn hậu thuẫn, công ty chứng khoán cung cấp vay ưu tiên và lập quỹ dự án, quỹ tư nhân chịu rủi ro ban đầu qua cổ phần hoặc cổ phiếu ưu đãi, còn doanh nghiệp nguyên liệu đảm nhận hợp đồng offtake và vốn lưu động. Nếu 15.200 tỷ KRW vốn mạo hiểm đã lên kế hoạch mà dự án vẫn dừng vì thiếu vốn, thì hiệu quả của tài chính sản xuất sẽ rất khó cảm nhận trên thực tế.

Xem thêm tín hiệu cơ hội từ doanh nghiệp Hàn trong chuỗi cung ứng pin → hoặc kết nối đối tác Việt–Hàn trong lĩnh vực vật liệu → nếu bạn đang tìm cơ hội tham gia chuỗi cung ứng này.