Hiện tượng 'hikikomori' lan rộng: Khi thanh niên Hàn, Nhật, Trung quay lưng với xã hội

Hikikomori, NEET và thế hệ 'không muốn ra ngoài'

Ở Trung Quốc, ước tính khoảng 6 triệu thanh niên trong độ tuổi 16–35 thuộc nhóm NEET (không đi học, không đi làm, không học nghề) — chiếm khoảng 4,2% dân số cùng độ tuổi. Rộng hơn, số người từ 18–35 tuổi sống ít ra ngoài hoặc hoàn toàn không ra ngoài đã vượt 10 triệu người. Đáng chú ý, độ tuổi trung tâm của nhóm này đang dịch chuyển từ 18–24 tuổi lên 28–38 tuổi — tức là không còn là vấn đề của thanh thiếu niên nữa, mà đang xâm lấn vào lực lượng lao động chủ lực.

Tại Nhật Bản, bức tranh tương tự đã hình thành từ nhiều thập kỷ qua — gọi là "xã hội ham muốn thấp" (低欲望社会). Mạng lưới quan hệ xã hội co hẹp, xu hướng độc thân tăng, nhà ở ngày càng nhỏ hơn. Chiều cao trung bình nam thanh niên 19 tuổi của Nhật chỉ đạt 172,1 cm — thấp hơn đáng kể so với Hàn Quốc (175,5 cm) và Trung Quốc (175,7 cm), phản ánh 30 năm trì trệ kinh tế ảnh hưởng cả đến thể chất.

Hàn Quốc không nằm ngoài xu thế này. Tác giả — tiến sĩ kinh tế Trung Quốc Koh Hyun-seung — dẫn hai câu chuyện thực từ người quen: một người bạn luật sư có con trai đang học phổ thông xin nghỉ học, ở nhà chơi game nhiều tháng; một tài xế có con trai vừa tốt nghiệp cao đẳng, mới đi làm được một thời gian đã bỏ việc và đóng cửa ở nhà, bạn bè cùng nhóm cũng lần lượt nghỉ việc.

Trung Quốc và bom hẹn giờ nhân khẩu học

Dân số Trung Quốc đạt đỉnh 1,4126 tỷ người năm 2021 và bắt đầu giảm. Đến năm 2025, tỷ lệ dân số từ 65 tuổi trở lên đã vượt qua tỷ lệ trẻ dưới 14 tuổi. Tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động (15–59 tuổi) giảm từ 67,3% năm 2015 xuống còn 61,89% năm 2025. Dân số cao tuổi (từ 65 trở lên) tăng từ 140 triệu người (10,5%) lên 220 triệu người (15,87%) trong cùng kỳ. Tại Thượng Hải, tỷ lệ này đã chạm 20,8% — đủ điều kiện để được gọi là "siêu già hóa" theo chuẩn quốc tế. Hàn Quốc hiện ở mức khoảng 21%.

Tỷ lệ sinh toàn quốc của Trung Quốc là 1,3, nhưng tại Bắc Kinh và Thượng Hải chỉ còn 0,7 — tương đương Hàn Quốc. Quy mô hộ gia đình trung bình giảm từ 3,1 người (2015) xuống 2,52 người (2025). Chính phủ Trung Quốc thậm chí đã ngừng công bố số liệu thất nghiệp thanh niên — một chỉ dấu cho thấy mức độ nhạy cảm của vấn đề.

Thế hệ trẻ phản ứng: Ẩn mình hoặc cực đoan hóa

Tác giả lập luận rằng hikikomori (ẩn mình) và cực hữu hóa thực chất là "cặp sinh đôi" của cùng một nguồn gốc: mất niềm tin vào thể chế và thế hệ đi trước. Khi cơ chế xã hội — giáo dục, tư pháp, chuẩn mực đạo đức — không còn tạo ra cảm giác an toàn và công bằng, phản ứng tự vệ bản năng sẽ xuất hiện theo hai hướng: thu mình lại hoặc bùng nổ ra ngoài.

Vấn đề nghiêm trọng hơn là nhóm cực đoan hóa thường hướng sự thù ghét vào người nước ngoài, người khuyết tật và các nhóm yếu thế — thay vì nhắm vào những người thực sự có trách nhiệm. Tác giả so sánh điều này với sự trỗi dậy của Hitler từ nền Cộng hòa Weimar: giới tinh hoa im lặng, chính trị lợi dụng cơn giận của quần chúng, tôn giáo đổ thêm dầu vào lửa.

Nhìn lại phong trào 68 tại châu Âu — khi thế hệ trẻ học vấn cao nổi dậy chống lại chủ nghĩa quyền uy, chiến tranh Việt Nam, và sự giả dối của các cường quốc — tác giả ghi nhận rằng sự kháng cự thế hệ không phải là mới. Điểm khác biệt ngày nay là nền tảng thay đổi: thay vì đường phố và nhạc rock, đó là phòng ngủ và internet.

Tác giả kết luận bằng câu hỏi đáng suy nghĩ: Phải chăng thanh niên không phải đang "bảo thủ hóa" mà đang phản ứng với sự vô năng và bất công ngay trước mắt — chỉ là cách biểu đạt sự kháng cự khác đi so với thế hệ trước? Xem thêm tín hiệu cơ hội và xu hướng thị trường tại Hàn → hoặc dữ liệu doanh nghiệp Hàn Quốc → nếu bạn đang theo dõi bức tranh kinh tế - xã hội Hàn từ góc nhìn kinh doanh.