Việt Nam vượt bẫy thu nhập trung bình: Bài học từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore

Bẫy thu nhập trung bình là thách thức mà nhiều quốc gia đang phát triển phải đối mặt: sau giai đoạn tăng trưởng nhanh nhờ lao động giá rẻ và xuất khẩu thô, nền kinh tế dần mất lợi thế cạnh tranh nhưng chưa đủ năng lực để leo lên tầng nấc cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu. Việt Nam hiện đang ở ngưỡng thu nhập trung bình thấp và đặt mục tiêu trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2045.

Hàn Quốc là tấm gương tiêu biểu nhất trong khu vực. Từ một nước nghèo sau chiến tranh, Seoul đã xây dựng các tập đoàn công nghiệp lớn (chaebol), đầu tư mạnh vào giáo dục, R&D và nâng cấp công nghệ qua từng thế hệ — từ dệt may, đóng tàu đến bán dẫn, điện tử tiêu dùng và xe điện. Nhật Bản trước đó cũng đi theo hành trình tương tự với chiến lược nâng cao năng suất và thương hiệu quốc gia. Singapore lại chọn hướng khác: tập trung vào dịch vụ tài chính, logistics và thu hút FDI chất lượng cao thông qua môi trường pháp lý minh bạch và nhân lực trình độ cao.

Điểm chung của ba nền kinh tế này là vai trò chủ động của nhà nước trong định hướng công nghiệp, cùng với kỷ luật tài khóa, đầu tư bền vững vào hạ tầng và con người. Tuy nhiên, mỗi mô hình đều gắn với bối cảnh lịch sử và địa chính trị riêng — không thể sao chép nguyên xi.

Đối với Việt Nam, bài toán đặt ra là chuyển dịch từ gia công lắp ráp sang sản xuất có hàm lượng công nghệ cao hơn, phát triển doanh nghiệp nội địa đủ sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời cải thiện thể chế và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây là những điều kiện cốt lõi mà Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore đã thực hiện được trong các giai đoạn bước ngoặt của họ.