Việt Nam cần FDI chất lượng cao: Công nghệ, chuỗi cung ứng và nhân lực

Từ thu hút vốn sang đòi hỏi liên kết thực chất

Việt Nam hiện có gần 42.000 doanh nghiệp FDI với hơn 47.000 dự án và tổng vốn đăng ký vượt 560 tỷ USD — con số khổng lồ, nhưng mức độ liên kết với doanh nghiệp nội địa vẫn còn rất hạn chế so với quy mô đó. Đây chính là "điểm nghẽn" mà Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị đặt ra nhiệm vụ phải phá vỡ: chuyển tư duy từ thu hút vốn là chính sang phát triển nền tảng đầu tư chiến lược, trong đó liên kết giữa FDI và doanh nghiệp Việt là trọng tâm.

Câu chuyện điển hình nhất là Fab-9 (Công ty Sài Gòn Fabrication) — một doanh nghiệp kiểm thử nhỏ được Intel chủ động tìm đến, bồi dưỡng và đưa lên thành nhà cung ứng xuất sắc hai năm liên tiếp, thuộc nhóm rất ít trong hàng nghìn nhà cung ứng toàn cầu của tập đoàn này. Theo ông Kenneth Tse, Phó chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Intel Products Việt Nam, đây là lần đầu Intel chủ động tìm kiếm và đồng hành cùng một doanh nghiệp địa phương theo cách như vậy — điều hiếm hoi sau gần bốn thập kỷ Việt Nam thu hút FDI.

Dòng vốn thế hệ mới và yêu cầu nâng chuẩn

Một số tín hiệu tích cực đã xuất hiện. DHL vừa động thổ khu phức hợp North Logistics Campus tại Hưng Yên — cơ sở kho vận lớn nhất Đông Nam Á với diện tích hơn 82.000 m², vốn đầu tư 1.900 tỷ VND. Tập đoàn YCH (Singapore) cũng đang nghiên cứu phát triển trung tâm kho vận tại khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài (Tây Ninh) và khu thương mại tự do Đà Nẵng. SCG (Thái Lan) đã rót 7 tỷ USD vào Việt Nam và hiện làm việc với 5.000 nhà cung ứng cấp 1 nội địa, chiếm 70–80% toàn mạng lưới của họ tại đây.

Các chuyên gia nhấn mạnh để dòng vốn ngoại tạo ra lan tỏa thực sự, cần hai vế song hành: ràng buộc "mềm" về tỷ lệ nội địa hóa và chuyển giao công nghệ với doanh nghiệp FDI (theo khuyến nghị của NIC), đồng thời nâng cao năng lực quản trị và tư duy chia sẻ rủi ro dài hạn của doanh nghiệp nội địa (theo VCCI). Mô hình phát triển nhà cung ứng chiến lược của Thái Lan và Malaysia được nêu như tham chiếu đáng học hỏi.

Nhân lực bán dẫn và tính ổn định chính sách — hai nút thắt còn lại

Trong ngành bán dẫn — lĩnh vực được kỳ vọng nhiều nhất — khoảng cách về nhân lực là thách thức không nhỏ. Ông Chung Won Seok, Tổng giám đốc Hana Micron Vina (doanh nghiệp Hàn Quốc), chỉ ra rằng Việt Nam mới có khoảng 4 năm kinh nghiệm đào tạo nhân lực bán dẫn, trong khi Hàn Quốc và Trung Quốc đã tích lũy 30–40 năm — nhưng tiêu chuẩn của khách hàng quốc tế thì như nhau ở mọi thị trường. Để bù đắp khoảng cách này, Hana Micron Vina chủ động xây chương trình hợp tác với trường đại học và chính quyền địa phương, ươm nhân lực ngay từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường.

Yếu tố cuối cùng, nhưng có tính quyết định với nhà đầu tư dài hạn, là tính nhất quán của chính sách. Ông Tim Evans (HSBC Việt Nam) nhấn mạnh: sau Nghị quyết 10, điều nhà đầu tư cần không phải thêm cam kết, mà là chính sách được chuyển hóa thành điều kiện rõ ràng, dự báo được và khả thi trong thực tế — "đó là yếu tố tạo ra khác biệt giữa sự quan tâm và quyết định đầu tư". Các nhà đầu tư FDI thường ra quyết định gắn bó 15–20 năm; họ cần biết luật chơi sẽ không thay đổi giữa chừng.

Doanh nghiệp Việt và Hàn muốn tìm cơ hội trong chuỗi cung ứng FDI có thể theo dõi tín hiệu cơ hội qua Business Radar → hoặc gửi nhu cầu kết nối đối tác → để tiếp cận đúng đầu mối.