Từ 5/9, Việt Nam cấm nhập hàng có lao động cưỡng bức: doanh nghiệp Hàn nên chuẩn bị gì?

Từ 5/9/2026, Việt Nam đã đưa hàng hóa được khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức vào nhóm hàng cấm nhập khẩu theo Nghị định 292/2026/NĐ-CP.

Với doanh nghiệp Hàn Quốc có nhà máy tại Việt Nam, thay đổi này đáng chú ý ở một điểm rất thực tế: rủi ro không chỉ nằm ở hàng thành phẩm nhập vào Việt Nam, mà có thể nằm ở nguyên liệu, linh kiện hoặc nhà thầu tầng sâu trong chuỗi cung ứng.

KVBiz đọc Nghị định cùng hướng dẫn của KOTRA Hà Nội để tách rõ hai chuyện: cái gì đã là quy định pháp lý và cái gì doanh nghiệp nên chủ động chuẩn bị để không bị động khi có yêu cầu kiểm tra.

Điều đã chắc chắn: hàng có lao động cưỡng bức thuộc diện cấm nhập

Phụ lục I của Nghị định 292 quy định cấm nhập sản phẩm, hàng hóa được khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hoặc một phần bằng hành vi cưỡng bức lao động từ doanh nghiệp, quốc gia hoặc vùng lãnh thổ, phù hợp với các điều ước quốc tế liên quan mà Việt Nam là thành viên.

Điểm mới là vấn đề lao động cưỡng bức đã đi từ phạm vi ESG/supply-chain policy sang quản lý ngoại thương tại cửa nhập khẩu.

Nhưng KOTRA Hà Nội cũng lưu ý một chi tiết quan trọng: Nghị định 292 không quy định mọi doanh nghiệp nhập khẩu phải đồng loạt nộp một bộ chứng từ lao động cưỡng bức mới cho mọi lô hàng. Vì vậy, không nên tự suy diễn rằng từ 5/9 mọi container đều cần một “forced labor certificate” riêng.

Rủi ro nằm ở chữ “toàn bộ hoặc một phần”

Một doanh nghiệp Hàn Quốc có thể mua motor từ nhà cung cấp A, board điện tử từ B, dây cáp từ C và vật liệu thô từ D. Nếu chỉ kiểm tra nhà cung cấp trực tiếp, doanh nghiệp vẫn có thể bỏ sót rủi ro ở tầng 2–3 của chuỗi.

Với ngành điện tử, pin, dệt may, cơ khí, khoáng sản hay solar, một sản phẩm thường đi qua nhiều quốc gia trước khi vào Việt Nam. Khi quy định dùng cụm “toàn bộ hoặc một phần”, việc hiểu nguồn gốc của thành phần chính trở nên quan trọng hơn so với chỉ biết tên công ty bán hàng cuối cùng.

KVBiz đề xuất 4 lớp hồ sơ nên chuẩn bị

Đây không phải danh mục chứng từ bắt buộc do Nghị định 292 quy định. Đây là checklist quản trị rủi ro KVBiz đề xuất để doanh nghiệp có thể phản ứng nhanh nếu khách hàng, hải quan hoặc tập đoàn mẹ yêu cầu giải trình.

Lớp 1 – Supplier declaration. Yêu cầu nhà cung cấp cam kết không sử dụng lao động cưỡng bức và thông báo khi thay đổi nhà máy/nhà thầu phụ. Điều khoản này nên gắn với quyền audit và nghĩa vụ cung cấp thông tin.

Lớp 2 – Traceability map. Với các vật tư rủi ro cao, lưu sơ đồ từ supplier trực tiếp đến địa điểm sản xuất và, khi khả thi, nguồn nguyên liệu chính. Không cần biến mọi con ốc thành một dự án blockchain; mục tiêu là biết “nó đến từ đâu và ai đã sản xuất”.

Lớp 3 – Evidence file. Lưu audit report, chứng nhận, hồ sơ corrective action, chính sách tuyển dụng, cơ chế khiếu nại của công nhân và bằng chứng xử lý vấn đề. Một tick-box “supplier says OK” sẽ yếu nếu sau này phải giải trình.

Lớp 4 – Escalation rule. Quy định rõ tình huống nào phải dừng nhập, chuyển nhà cung cấp, yêu cầu audit bổ sung hoặc xin ý kiến pháp lý/hải quan. Nếu không có rule trước, đến lúc lô hàng bị đặt câu hỏi thì procurement, compliance và nhà máy thường mất thời gian tranh luận ai có quyền quyết định.

Doanh nghiệp Hàn tại Việt Nam nên bắt đầu từ nhóm hàng nào?

Không cần kiểm tra 100% nhà cung cấp ở cùng một mức độ. Cách hiệu quả hơn là phân tầng rủi ro.

Ưu tiên trước các nhóm có chuỗi cung ứng dài, nhiều nhà thầu phụ hoặc nguyên liệu đến từ khu vực từng bị cảnh báo về lao động cưỡng bức; sau đó là hàng có giá trị lớn, hàng chiến lược cho dây chuyền, và nhà cung cấp mà doanh nghiệp gần như không có visibility ngoài tier 1.

Khi làm vendor onboarding mới, thêm câu hỏi về nguồn nguyên liệu và lao động ngay từ đầu sẽ rẻ hơn nhiều so với backfill hàng trăm supplier sau này.

Nghị định mới không chỉ là chuyện pháp chế

Với nhà máy Hàn Quốc ở Việt Nam, đây là bài toán giữa bốn bộ phận: procurement, logistics/customs, compliance và production. Nếu chỉ giao cho pháp chế đọc nghị định, dữ liệu cần thiết vẫn nằm ở bên mua hàng và nhà máy.

Một cách triển khai thực dụng là chọn 20 nhà cung cấp có rủi ro/giá trị cao nhất, chạy thử traceability trong 30 ngày, ghi lại dữ liệu nào thiếu và điều khoản hợp đồng nào chưa đủ. Sau đó mới mở rộng.

Đừng biến checklist KVBiz thành “luật bắt buộc”

Điều quan trọng nhất là giữ ranh giới rõ. Quy định hiện hành đã cấm nhập hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức. Nhưng cách chứng minh, cách kiểm tra và bộ hồ sơ cụ thể cho từng nhóm hàng có thể tiếp tục được chi tiết hóa bởi cơ quan quản lý.

Vì vậy, bốn lớp hồ sơ ở trên là chuẩn bị quản trị rủi ro, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc hướng dẫn chính thức của cơ quan hải quan/Bộ Công Thương cho một lô hàng cụ thể.

Nguồn chính: Nghị định 292/2026/NĐ-CP ngày 22/07/2026, có hiệu lực từ 05/09/2026; Báo Điện tử Chính phủ về danh mục hàng hóa cấm xuất nhập khẩu; KOTRA Hà Nội về tác động với doanh nghiệp Hàn Quốc và lưu ý rằng Nghị định không đặt nghĩa vụ nộp chứng từ lao động cưỡng bức đồng loạt cho mọi lô hàng.

Biên tập & phân tích: KVBiz Original. Bốn lớp hồ sơ là khuyến nghị quản trị của KVBiz, không phải danh mục giấy tờ bắt buộc trong Nghị định.