Thông quan Việt Nam: Thời của 'quan hệ' qua, kỷ nguyên 'dữ liệu' đến

Tờ Hàn Quốc Quan Thuế Nhật Báo (한국관세신문) đưa tin về một thay đổi có tính bước ngoặt trong lĩnh vực thông quan tại Việt Nam: mô hình vận hành cũ vốn phụ thuộc nhiều vào mạng lưới quan hệ cá nhân — thường gọi là 'quan hệ' hay 'đi cửa sau' — đang dần bị thay thế bởi hệ thống dữ liệu số hóa, minh bạch và có thể kiểm chứng.

Trong nhiều năm, các doanh nghiệp nước ngoài, trong đó có không ít công ty Hàn Quốc, thừa nhận rằng để thông quan nhanh hoặc xử lý các vướng mắc tại cửa khẩu Việt Nam, yếu tố 'quen biết' và 'kết nối' với cán bộ hải quan đóng vai trò không nhỏ. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp và làm tăng chi phí vô hình, đặc biệt với những công ty mới gia nhập thị trường.

Tuy nhiên, làn sóng chuyển đổi số trong ngành hải quan Việt Nam — với việc áp dụng hệ thống VNACCS/VCIS, khai báo điện tử, cổng thông tin một cửa quốc gia và gần đây là ứng dụng phân tích dữ liệu lớn (big data) để đánh giá rủi ro hàng hóa — đang dần thu hẹp không gian cho cơ chế 'quan hệ' truyền thống.

Việc số hóa quy trình giúp các quyết định thông quan dựa trên lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp, phân loại rủi ro tự động và dữ liệu tờ khai lịch sử, thay vì phụ thuộc vào sự can thiệp của con người ở từng khâu. Doanh nghiệp có hồ sơ tuân thủ tốt, khai báo chính xác và đúng hạn sẽ được hưởng lợi từ chế độ ưu tiên thông quan nhanh.

Đây là tín hiệu rõ ràng rằng môi trường xuất nhập khẩu tại Việt Nam đang tiến gần hơn tới chuẩn mực quốc tế, dù lộ trình chuyển đổi vẫn còn không ít thách thức ở cấp độ thực thi địa phương.