Nhật Bản và cuộc tranh luận về bản sắc: Khi masjid mọc lên trong làng

Một mảnh đất trống và cả một cuộc tranh luận

Cuối năm 2024, số tín đồ Hồi giáo tại Nhật Bản đã chạm mốc khoảng 420.000 người — tăng gần gấp đôi so với 230.000 người vào năm 2019, theo số liệu từ Giáo sư danh dự Tanada Hirofumi của Đại học Waseda. Sự tăng trưởng chóng mặt đó giờ đây hiện diện rõ ràng nhất tại Fujisawa, một thành phố ven biển yên tĩnh cách Tokyo khoảng một giờ lái xe về phía nam, nơi một cộng đồng Hồi giáo đang lên kế hoạch xây dựng nhà thờ đầu tiên của thành phố.

Phản ứng của người dân địa phương không đồng nhất. Đầu năm nay, hàng nghìn người đã xuống đường biểu tình phản đối tại quảng trường ga xe lửa Fujisawa. Một số cho rằng việc xây dựng nhà thờ Hồi giáo với quy mô lớn hơn cả đền thờ Thần đạo truyền thống trong vùng là hành động thiếu tôn trọng. Trên mạng xã hội Nhật Bản, ngôn ngữ thù ghét và thông tin sai lệch lan tràn; phía nhà thờ liên tục nhận các cuộc điện thoại và email mang nội dung xúc phạm, buộc một số tổ chức chống phân biệt đối xử phải tổ chức biểu tình đối trọng với khẩu hiệu "Hãy dừng thù ghét".

Hai phía của nỗi sợ hãi

Cư dân Izumizawa Noriko, người đã sống lâu năm tại đây, thừa nhận bà lo lắng về những thay đổi trong cộng đồng — song cũng thừa nhận chưa từng có trải nghiệm tiêu cực trực tiếp với người hàng xóm Hồi giáo nào. "Có lẽ tôi chỉ đang sợ những gì mình chưa hiểu", bà nói. Trong khi đó, chủ quán cà phê Suzuka Hiroki đối diện khu đất dự kiến xây nhà thờ cho rằng đối thoại và hiểu biết lẫn nhau mới là điểm khởi đầu cần thiết.

Về phía cộng đồng Hồi giáo, doanh nhân Mohamed Mohideen — người đã sống 39 năm tại Osaka kể từ khi rời Sri Lanka vào năm 1987 — chia sẻ rằng thái độ của người địa phương đã trở nên thù địch hơn so với trước. Ông nghe thấy những lời kêu gọi "Hãy rời khỏi Nhật Bản" ngày càng nhiều trên mạng, thậm chí cả trước cửa nhà thờ. Dù vậy, ông tự nhận cộng đồng Hồi giáo cũng có một phần trách nhiệm: "Chúng tôi chỉ lo công việc của mình mà chưa nỗ lực đủ để người dân hiểu chúng tôi là ai."

Shakil Mohamed, người đại diện nhà thờ Yashio ở tỉnh Saitama suốt 10 năm qua, nhấn mạnh việc tuân thủ các quy tắc địa phương — từ phân loại rác, giữ quy định đỗ xe đến đội mũ bảo hiểm khi đi xe đạp — là nền tảng để hội nhập. Người dân Yashio thậm chí đặt biệt danh trìu mến "Yashiostan" cho khu vực đông người Pakistan sinh sống.

Nhật Bản trước bài toán nhân khẩu học

Câu chuyện Fujisawa thực chất là lát cắt của một biến động lớn hơn nhiều. Số lao động nước ngoài tại Nhật Bản đạt mức kỷ lục 2,57 triệu người vào năm 2025, trong tổng số hơn 4 triệu ngoại kiều — phần lớn đến từ Trung Quốc, Việt Nam, Hàn Quốc và Philippines. Cùng năm đó, dân số Nhật Bản giảm gần 1 triệu người. Đây là mâu thuẫn cốt lõi: đất nước cần lao động nhập cư để duy trì nền kinh tế, nhưng chưa sẵn sàng về mặt xã hội và chính sách để tiếp nhận sự đa dạng đi kèm.

Chính phủ của Thủ tướng Takaichi Sanae duy trì lập trường bảo thủ về di cư. Tháng 6 năm nay, lệ phí visa cho người nước ngoài được tăng gấp 5 lần sau gần 50 năm không đổi. Cơ quan quản lý xuất nhập cảnh cũng sẽ bổ sung khoảng 230 nhân viên để tăng cường kiểm soát cư trú bất hợp pháp, và chính phủ đang nghiên cứu khả năng đặt hạn mức cho số lượng người nước ngoài cư trú trong nước.

Nhật Bản chưa bao giờ tự nhận là "quốc gia nhập cư", song thực tế lại đang dần trở thành một xã hội đa văn hóa. Fujisawa — với mảnh đất trống và kế hoạch xây nhà thờ — là nơi câu hỏi đó đang được đặt ra trực tiếp nhất.

Bạn có thể theo dõi tín hiệu cơ hội kinh doanh Việt–Hàn tại Business Radar → để nắm xu hướng lao động và di cư trong khu vực.