Lào – 'Cục pin ASEAN' đang trở thành hub năng lượng tái tạo thế hệ mới

Lào và bước chuyển mình từ thủy điện sang đa dạng tái tạo

Với tổng công suất phát điện khoảng 14.700 MW tính đến giữa năm 2026, Lào đang định vị lại mình từ một quốc gia phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thủy điện sang một trung tâm năng lượng tái tạo đa dạng của khu vực. Thủy điện vẫn chiếm 68,5% (khoảng 10.076 MW), nhưng tỷ lệ này đã giảm đáng kể so với mức hơn 83% chỉ hai năm trước. Trong khi đó, điện mặt trời nhảy vọt từ 0,7% năm 2024 lên 8,3% (1.223 MW) vào năm 2026, và điện gió chiếm 10,2% (1.500 MW).

Nguyên nhân của sự dịch chuyển này không chỉ là xu hướng toàn cầu mà còn là rủi ro nội tại: hạn hán kéo dài và mưa thất thường do biến đổi khí hậu đang phơi bày điểm yếu chí mạng của mô hình chỉ dựa vào thủy điện. Lào đã chọn hướng tích hợp thay vì thay thế – kết hợp điện mặt trời, điện gió và hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS – Battery Energy Storage System) với các đập thủy điện hiện hữu để tối ưu hóa hạ tầng đã đầu tư.

Theo lộ trình dài hạn của Bộ Công nghiệp và Thương mại Lào (MOIC), đến năm 2031, tỷ lệ thủy điện sẽ giảm về khoảng 70%, trong khi điện mặt trời mở rộng lên 12% và điện gió tăng từ mức gần 0% hiện nay lên 16%.

Các dự án quy mô lớn và khung giá mua điện

Trên thực địa, 14 dự án điện mặt trời lớn dự kiến hoàn thành trong giai đoạn 2026–2027 với tổng công suất 1.028 MW đang được triển khai. Bên cạnh đó, các siêu dự án cũng đang lần lượt khởi công: nhà máy điện mặt trời 1.000 MW tại tỉnh Oudomxay (mục tiêu xuất khẩu sang tỉnh Vân Nam, Trung Quốc), dự án hybrid điện mặt trời – điện gió 580 MW tại tỉnh Luang Namtha, và cụm điện mặt trời 420 MW tại Oudomxay. Đáng chú ý, hai dự án điện gió lớn tổng công suất 1.700 MW nhắm vào thị trường xuất khẩu điện sang Việt Nam đã bắt đầu thi công. Riêng cụm điện gió tại tỉnh Sekong và Attapeu – lớn nhất Đông Nam Á đại lục với 600 MW – toàn bộ điện sản xuất sẽ xuất sang Việt Nam.

Về khung giá mua điện, Công ty Điện lực Lào (EDL) ban hành Quyết định số 28 ngày 25/6/2024 với các mức tối đa như sau: điện gió 6,00 US cent/kWh, điện mặt trời kết hợp BESS 5,35 cent/kWh (cao hơn 0,65 cent so với điện mặt trời đơn thuần 4,70 cent – với điều kiện BESS phải đạt tối thiểu 20% tổng công suất lắp đặt). Điện sinh khối và địa nhiệt được mua tối đa 6,50 cent/kWh, thủy điện 6,35 cent/kWh, nhiệt điện 7,50 cent/kWh. Mức thưởng giá 0,65 cent/kWh cho cặp mặt trời + BESS là tín hiệu rõ ràng của chính phủ Lào nhằm ổn định lưới điện và giảm phụ thuộc vào thủy điện theo mùa.

Cơ hội và chiến lược cho doanh nghiệp Hàn Quốc

Toàn bộ khu vực hiện có 35 dự án năng lượng tái tạo với tổng công suất hơn 12.000 MW đang trong giai đoạn khảo sát khả thi (F/S). Lào đã ký kết hợp đồng mua bán điện dài hạn (PPA) với Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam, Campuchia và Singapore, với tổng khối lượng xuất khẩu điện cam kết lũy kế vượt 25,5 GW. Dự án liên kết điện đa quốc gia LTMS-PIP (Lào – Thái Lan – Malaysia – Singapore) là minh chứng thực tế về khả năng thương mại điện xuyên biên giới của Lào.

Tuy nhiên, Trung Quốc đang chiếm lĩnh thị trường mạnh mẽ nhờ lợi thế địa lý, quan hệ ngoại giao, giá cạnh tranh và hỗ trợ từ sáng kiến Vành đai – Con đường. Các doanh nghiệp Hàn Quốc cần cạnh tranh bằng khác biệt hóa chứ không phải đua giá. Những lợi thế có thể khai thác bao gồm: kỹ thuật công trình chất lượng cao, BESS tích hợp, smart grid (lưới điện thông minh), hệ thống giám sát số, dịch vụ O&M (vận hành & bảo trì) dài hạn, và điện mặt trời nổi trên mặt hồ thủy điện – lĩnh vực Hàn Quốc có kinh nghiệm thực tế từ đập Hapcheon.

Báo cáo KOTRA cũng khuyến nghị ba hướng tiếp cận: (1) Lồng ghép cơ chế ITMO (giao dịch tín chỉ carbon quốc tế theo Paris Agreement) ngay từ giai đoạn đề xuất dự án để nâng cao khả năng thu xếp tài chính; (2) Tập trung vào các gói dự án kỹ thuật cao – mặt trời nổi kết hợp thủy điện – thay vì cạnh tranh thuần túy về giá thiết bị; (3) Thành lập liên doanh (JV) với đối tác nội địa và các nhà phát triển khu vực, tận dụng cơ chế tài chính của Korea Trade Insurance Corporation, Korea Eximbank và các quỹ khí hậu quốc tế.

Doanh nghiệp Hàn Quốc muốn theo dõi tín hiệu đấu thầu và cơ hội đối tác trong lĩnh vực năng lượng tái tạo Đông Nam Á có thể tham khảo Business Radar – tín hiệu cơ hội thị trường → hoặc tìm hiểu hệ sinh thái doanh nghiệp Hàn → để nắm bức tranh ngành.