Hàn Quốc gia nhập CPTPP: Cơ hội và rủi ro cho nông nghiệp

CPTPP là gì và tại sao Hàn Quốc muốn tham gia?

CPTPP (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership — Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương) là hiệp định thương mại tự do (FTA) đa phương có hiệu lực từ năm 2018, hiện quy tụ 12 thành viên gồm Nhật Bản, Canada, Úc, Mexico, Malaysia, Singapore, Chile, Peru, Brunei, New Zealand, và một số nước khác. Đây là phiên bản kế thừa của TPP sau khi Mỹ rút lui. Nếu Hàn Quốc gia nhập, đây sẽ là thành viên thứ 13.

Lý do chính khiến Hàn Quốc quan tâm là chiến lược đối trọng với Trung Quốc — vốn đang mở rộng ảnh hưởng kinh tế tại châu Á — đồng thời duy trì một kênh để Mỹ có thể quay lại tham gia đa phương trong tương lai. Về thương mại, CPTPP giúp Hàn Quốc tiếp cận thị trường rộng hơn, đa dạng hóa xuất khẩu và giảm phụ thuộc vào một số đối tác truyền thống. Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc (KCCI) cũng đã lên tiếng ủng hộ việc gia nhập, nhấn mạnh đây là FTA chiến lược thiết yếu để chuẩn bị cho biến động thương mại toàn cầu.

Nông nghiệp — vùng tranh cãi gay gắt nhất

Trở ngại lớn nhất đến từ khu vực nông nghiệp. Theo cơ chế của CPTPP, khi gia nhập, gần như toàn bộ mặt hàng nông sản từ các nước thành viên — đặc biệt là Canada, Úc, New Zealand — sẽ được xóa bỏ thuế quan với tỷ lệ tự do hóa lên tới 100% đối với nhiều dòng hàng, trong khi tổng tỷ lệ xóa bỏ thuế toàn khối đạt khoảng 96%. Điều này tạo ra sức ép cạnh tranh trực tiếp lên nông sản nội địa Hàn Quốc.

Các tổ chức nông dân Hàn Quốc đặc biệt lo ngại về lúa gạo — mặt hàng vốn được bảo hộ nghiêm ngặt và mang tính biểu tượng trong chính sách nông nghiệp quốc gia. Trường hợp của Nhật Bản được nêu ra như bài học điển hình: Nhật từng duy trì hàng rào bảo hộ gạo, nhưng trong CPTPP phải nhượng bộ đáng kể về hạn ngạch nhập khẩu. Ngoài gạo, thịt bò và các nông sản khác cũng nằm trong vùng nhạy cảm. Hội nghị Quốc hội ngày 7/7 đã ghi nhận các đại diện nông dân biểu tình phản đối và chính thức nộp kiến nghị phản đối việc gia nhập.

Nhật Bản — thành viên chủ chốt và là nước đang chủ trì CPTPP — đã bày tỏ mong muốn Hàn Quốc sớm nộp đơn xin gia nhập chính thức. Một quan chức ngoại giao Nhật được dẫn lời hồi tháng 6 rằng Nhật và Hàn đã trao đổi về lộ trình nộp đơn.

Phản ứng chính sách và các bước chuẩn bị

Trước áp lực từ nhiều phía, chính phủ Hàn Quốc đang chuẩn bị một loạt biện pháp đối phó: Cục Xúc tiến Thương mại Nông lâm thủy sản lên kế hoạch mở rộng thị trường xuất khẩu nông sản (kể cả sản phẩm thủy sản), tận dụng các FTA hiện có trước khi CPTPP có hiệu lực. Bên cạnh đó, chính phủ dự kiến kéo dài thời hạn tạm hoãn (grace period) đối với một số nhóm hàng nhạy cảm, đồng thời thúc đẩy chính sách nâng cao chất lượng và nhận diện thương hiệu nông sản nội địa — tạo khác biệt về giá trị thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá.

Báo Hàn Quốc Nông nghiệp (한국농업신문) ngày 14/7 dẫn ý kiến của các nhà kinh tế nông nghiệp cho rằng, nếu Hàn Quốc gia nhập CPTPP, tổng GDP của khối mà nước này tiếp cận sẽ tăng thêm khoảng 24% so với hiện tại — mở rộng đáng kể sang thị trường Nhật Bản, Canada, Úc và Mexico. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh cần xác định rõ lợi ích và chi phí theo ngành trước khi quyết định chính thức.

Xem thêm tín hiệu cơ hội thương mại Hàn–Việt (Business Radar) → để nắm bắt diễn biến FTA ảnh hưởng tới xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Hàn Quốc.