CT chỉ chiếm 3,8% lượt chụp nhưng tạo 67,1% liều bức xạ: nên hỏi bác sĩ gì?

Chụp cắt lớp vi tính (CT) chỉ chiếm 3,8% tổng số lượt kiểm tra hình ảnh dùng bức xạ ở Hàn Quốc trong năm 2025, nhưng đóng góp tới 67,1% tổng liều bức xạ y tế mà người dân nhận. Đây là số liệu mới của Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc (KDCA).

Con số 67,1% nghe đáng lo, nhưng không có nghĩa người bệnh nên tự từ chối CT. KDCA nhấn mạnh một xét nghiệm cần thiết mang lại lợi ích chẩn đoán lớn hơn rủi ro, và không nên trì hoãn chỉ vì sợ bức xạ một cách mơ hồ. Việc đúng hơn là tránh kiểm tra lặp không cần thiết và trao đổi rõ với bác sĩ.

Vì sao CT tạo phần lớn liều bức xạ?

Năm 2025, Hàn Quốc ghi nhận khoảng 431,59 triệu lượt kiểm tra bức xạ y tế, tương đương 8,4 lượt/người. Tổng liều bình quân là 3,24 millisievert (mSv)/người. So với năm 2021, số lượt kiểm tra tăng 29,6% và liều bình quân tăng 22,6%.

Chụp X-quang thông thường rất phổ biến nhưng mỗi lần thường có liều thấp. CT tạo ra nhiều lát cắt chi tiết của cơ thể, vì vậy liều của một lần kiểm tra thường cao hơn. Liều thực tế còn phụ thuộc bộ phận được chụp, mục đích khám, số pha chụp, máy và thể trạng người bệnh; không thể lấy một con số chung để tự kết luận “an toàn” hay “nguy hiểm” cho mọi trường hợp.

Bốn câu nên hỏi trước khi chụp

1. Kết quả CT sẽ thay đổi chẩn đoán hoặc cách điều trị như thế nào? Nếu bác sĩ cần loại trừ xuất huyết, tắc mạch hoặc tổn thương cấp tính, trì hoãn có thể nguy hiểm hơn rủi ro bức xạ.

2. Tôi có kết quả cũ dùng được không? Mang theo phim, đĩa hoặc quyền truy cập ảnh từ bệnh viện trước giúp bác sĩ biết có cần chụp lại hay không.

3. Có lựa chọn không dùng bức xạ không? Siêu âm hoặc cộng hưởng từ có thể phù hợp với một số tình huống, nhưng không phải phương án thay thế cho mọi chỉ định CT.

4. Tôi có cần báo khả năng mang thai hoặc đã chụp gần đây không? Đây là thông tin quan trọng để cơ sở y tế chọn phương pháp và thông số phù hợp.

Hãy hỏi để hiểu quyết định chuyên môn, không phải để mặc cả liều hoặc tự chọn kỹ thuật. Người trực tiếp chỉ định và khoa chẩn đoán hình ảnh mới có thể đánh giá lợi ích–rủi ro cho từng trường hợp.

Người nước ngoài nên chuẩn bị gì?

Nếu khó trao đổi bằng tiếng Hàn, ghi sẵn danh sách lần chụp gần đây, bộ phận đã chụp, bệnh viện và lý do khám. Có thể viết các câu ngắn như “최근 CT 촬영 기록이 있습니다” (tôi có lịch sử chụp CT gần đây) hoặc “임신 가능성이 있습니다” (tôi có khả năng mang thai).

Không nên giấu tiền sử vì lo bị từ chối chụp. Thông tin đầy đủ giúp bác sĩ tránh lặp lại và chọn quy trình phù hợp. Đồng thời, đừng tự hủy lịch chụp khẩn cấp hoặc ngừng theo dõi bệnh mạn tính chỉ dựa trên một bài báo.

Cách giảm kiểm tra trùng lặp

• lưu tên bệnh viện, ngày chụp và bộ phận cơ thể đã kiểm tra;
• xin bản sao hình ảnh hoặc kết nối dữ liệu giữa các cơ sở khi chuyển viện;
• cho bác sĩ biết đang khám cùng vấn đề ở nơi khác;
• hỏi liệu lần chụp trước còn đủ mới và đủ chất lượng để đọc lại hay không.

Thông điệp thực tế từ số liệu mới không phải “sợ CT”, mà là dùng CT đúng lúc, đúng chỉ định và không chụp lại chỉ vì thiếu thông tin.

Nguồn chính thức: KDCA — thống kê bức xạ y tế năm 2025, công bố 28/8/2026, đối chiếu Cổng Chính sách Hàn Quốc.